Niên đại 736, sử kí Nhật Bản công nhận sự du nhập âm nhạc Đông Dương, chủ yếu từ Chămpa do tăng sĩ Phật Triết truyền vào Nhật Bản. Phật Triết (âm Nhật là Buttetsu) sang Nam Ấn học với cao tăng Bồ Đề Tiên Na (Bodhisena), sau đó cả hai du hành sang Trung Quốc truyền đạo. Tới năm 736, Phật Triết và thầy qua Nhật Bản thể theo thỉnh cầu của các vị tăng của xứ này, họ trú ở Đại An Tự và Đông Đại Tự, và ở đó truyền dạy cho tới khi qua đời. Phật Triết được suy tôn là tông sư của Gagaku hay Nhã nhạc Nhật Bản, đặc biệt với loại vũ nhạc gọi là Rinyugaku hay Lâm Ấp Nhạc (Lâm Ấp vốn là tên gọi Chămpa theo sử sách Trung Quốc từ thế kỉ 2, tới thế kỉ 8 thì gọi là Hoàn Vương) mang sắc thái Phật giáo và Ấn giáo của Chiêm Thành trong biên chế nhã nhạc cung đình. Gagaku được truyền nhập qua các thời đại, chủ yếu bắt đầu từ thế kỉ 8 thời Nara (Nại Lương), lên đến cực thịnh giữa những thế kỉ 9 đến 11 trong thời Heian (Bình An). Ta cần lưu ý, loại âm nhạc trong đời Đường từ Trung Quốc và Hàn Quốc du nhập vào cung đình Nhật Bản thực chất là Yến nhạc (Engaku), trong khi loại Nhã nhạc đúng nghĩa nhạc lễ Nho giáo thì chưa từng được du nhập vào nước Nhật, như vậy khác với Việt Nam, có lẽ do nước Nhật đã có sẵn loại nhạc tế lễ của Thần Đạo. Cho đến thế kỉ 8, khi nghệ thuật vũ đạo và âm nhạc Phật giáo do Phật Triết truyền thụ trong các ngôi chùa lớn dưới sự bảo trợ của cung đình, thì sau đó mới thực sự được khai triển để thiết lập thể chế âm nhạc cung đình Gagaku.
Năm 752, trong ngày lễ lịch sử và trọng đại là Đại Hội Khai Nhãn Tượng Đại Phật Như Lai tại Đông Đại Tự (Tōdai-ji) do cao tăng Bồ Đề Tiên Na chủ trì buổi lễ và làm khai nhãn đạo sư. Triều đình muốn cử hành lễ cúng dường vào dịp này để đánh dấu 200 năm Phật giáo du nhập vào Nhật Bản, chùa Đông Đại Tự mời tới 25 ngàn tăng lữ ngoại quốc tới tham dự đại lễ, chủ yếu từ Đông Dương (gồm các nước Đông Nam Á và Ấn Độ). Vào dịp này, trước sự hiện diện của Hoàng đế và tất cả bá quan văn võ, trong lễ khai mạc Phật Triết là nhạc sư truyền thụ và cúng dường bằng Lâm Ấp Nhạc với những vũ điệu như Bồ Tát, Bạt Đầu, Bội Lư… Nhạc Lâm Ấp cũng được diễn tấu trong những sự kiện quan trọng khác như Đại Hội Cúng Dường Tu Sửa Đầu Tượng Đại Phật tại Đông Đại Tự, các buổi khánh yến của triều đình hay những trai hội ở các tự viện,… Vào năm 809, đã chọn ra ban nhạc công từ xứ Lâm Ấp ở Đại An Tự lên tới 107 người.
Những vũ điệu do Phật Triết truyền dạy được khai triển thành Nhã nhạc dưới triều Bình An (Heian) đã qua sự cải cách, trong nhạc chế gồm 8 khúc gọi là Lâm Ấp Bát Nhạc (Rinyu hachi gaku), có thể liệt kê:
1) Bosatsu (Bồ Tát)
2) Karyobin (Ca Lăng Tần)
3) Ryō-ō (Lăng Vương hoặc Long Vương)
4) Anma (An Ma Nhị Vũ)
5) Bairo (Bội Lư)
6) Bato (Bạt Đầu - phối hợp với vũ khúc khác là Hoàn Thành Nhạc còn gọi là Kiến xà nhạc)
7) Koinju (Hồ Ẩm Tửu)
8) Manjuraku (Vạn Thu Nhạc)
Dưới đây, ta hãy lướt qua từng vũ khúc trong Lâm Ấp Bát Nhạc.
Vũ điệu thứ nhất là Bồ Tát, từ thế kỉ 13 thực tế không còn thịnh hành và đã mai một trong cung đình, tuy nhiên vũ điệu Bồ Tát đeo mặt nạ (Gyoudoumen) ngày nay còn thấy trong những lễ rước cúng dường ở các chùa Phật giáo, đặc biệt tại Đương Ma Tự (Taima-dera) ở Nara, hằng năm chùa này đều diễn hí kịch và ca múa cảnh 25 vị Bồ Tát tiếp dẫn vãng sanh sang cõi Tịnh độ. Khúc Bồ Tát được cho là xưa kia vũ chung với vũ khúc thứ hai là Ca Lăng Tân, sau này được tách ra.
Karyōbin hay Ca Lăng Tần Già (phiên âm từ tiếng Phạn: Kalaviṅka - Diệu Âm Điểu) là tên một loài chim quý của Ấn Độ có tiếng hót tuyệt hay. Kinh điển Phật giáo thường lấy âm thanh của loài chim này để ví cho tiếng vi diệu của chư Phật và Bồ Tát, hoặc xem như là loài chim của thế giới Cực Lạc. Trong nghệ thuật, hình tượng chim thần Ca Lăng Tần Già thường được thể hiện dưới hình dạng đầu người mình chim có đuôi dài, hoặc như là những thiên thần nhạc công (gandharva hay kinnari) múa vỗ trống bồng và dâng hoa mà ta thấy trong nghệ thuật điêu khắc Chămpa đặc biệt trên tháp Mẫm, hoặc chùa Phật Tích (thời Lí) và chùa Thái Lạc (thời Trần), đây chính là những vết tích của vũ điệu Chiêm Thành chim thần Ca Lăng Tần Già một thời thịnh hành trong các ngôi chùa thời Lí-Trần. Vũ khúc Ca Lăng Tần Già truyền qua Nhật Bản thường do 4 bé trai hay gái diễn, đeo vành hoa trên đầu và y phục mang đôi cánh chim tuyệt đẹp. Đôi chân của chúng nhảy dậm thoăn thoắt thật duyên dáng, vừa lắc đuôi chim theo từng bước vừa đánh cặp chũm choẹ bằng cả hai bàn tay, tiếng vo vo cao vút thật lạ kì như mô phỏng khúc ca diệu âm của chim Ca Lăng Tần Già.
Khúc thứ ba, Lăng Vương hay Long Vương, danh khúc này với phong cách lữ luật tuyệt đẹp đặc trưng cho Lâm Ấp Nhạc, vũ điệu này trội bật trong những điệu vũ tương đối nhanh gọi là tẩu mã (hashiri-mai) trong Tả nhạc. Long Vương là điệu múa độc diễn, người diễn mặc y phục gồm áo dài thắt ngang lưng có dải tua, quần chẽn bó ống, đeo mặt nạ rồng với cái mũi nhọn, cặp mắt lồi “động nhãn” và hàm răng to có thể cử động khi diễn, tạo vẻ mãnh liệt hùng hậu cùng những nếp nhăn trên khuôn mặt và những gợn tóc dập dờn được khắc trên trán. Long Vương cũng như các vũ điệu Gagaku khác, bắt nguồn từ những động tác múa Nata của Nam Ấn. Qua so sánh về động tác vũ đạo của Long Vương, nhà nghiên cứu văn hoá Vũ Ngọc Liễn đã cho rằng sự hình thành sân khấu hát bội Bình Định sau này vốn bắt nguồn từ hình thái nghệ thuật sân khấu ‘Phạn hí’ hay Kịch Nhà Chùa của Chămpa mà ngay từ thế kỉ thứ 8 đã đạt đến trình độ có kịch bản thành văn. Vũ điệu Long Vương rút từ vở tuồng nổi tiếng của Ấn Độ là Nagananda (Xà hỉ) về câu chuyện Bồ tát Đằng Vân đã hi sinh thân mình để cứu con rồng (naga), hay là những hình tượng về Hộ Pháp Vương hay Bát Đại Long Vương từ sự tích trong kinh Jataka (Bảo Sanh). Những lễ hội dân gian ở Nhật từ thời Bình An, thường phối hợp điệu vũ Long Vương với chức năng để cầu mưa, vì rồng là vị thần coi về nước, mưa và phương Đông. Hơn nữa, trong Genko Shakusho (Nguyên Hanh Thích thư) là sách sử viết về các nhà sư danh tiếng, miêu tả Phật Triết là một nhà sư nhân từ và vĩ đại, ông có pháp thuật và từng đối thoại với một con rồng biển.
Vũ khúc thứ tư, An Ma Nhị Vũ, là vũ điệu một cặp vũ công (nam nữ lớn tuổi) đeo mặt nạ bằng lụa trắng vẽ bằng mực đen trên đó những hình dạng trừu tượng. Hai nhân vật tương tự các vị thần A-tu-la thờ trong các đình miếu và mang sắc thái pháp thuật, tay cầm cái hốt làm những động tác vừa phất vừa ngâm xướng.
Vũ khúc thứ năm Bội Lư (Bairo - từ tên vị thần Ấn giáo là Bairava biểu hiện cho cơn thịnh nộ và huỷ diệt của thần Shiva) là vũ khúc nhóm bộ tứ, tương tự những điệu múa kiếm và là vũ khúc chiến binh.
Vũ khúc thứ năm Bạt Đầu (Batô) là vũ khúc đơn mà Phật Triết truyền thụ cho các nhạc công ở Tứ Thiên Vương Tự (Shitennoji). Hình ảnh chính: một vũ công đang quỳ như thể tuyệt vọng, mái tóc rũ xuống che kín mặt. Cái mặt nạ biểu hiện tâm trạng hoàn toàn cô độc và u sầu của người con trai đang khóc thương Cha bị hổ vồ chết. Truyền thuyết kể, để báo thù cha, người con lang thang trong rừng cho tới khi gặp được con hổ. Sau một trận chiến kịch liệt, người con nhảy một vũ điệu chiến thắng. Theo nhà nhạc học Tanabe Isao, trong nhạc chế cung đình thời Bình An, vũ khúc Bạt Đầu chia thành hai khúc, nửa đầu là Bạt Đầu nửa sau là Kiến Xà nhạc tức Hoàn Thành nhạc (Genjoraku) với nhân vật khuất phục một con rắn, cả hai đều có những điểm tương tự về vũ đạo, nhân vật, y phục của Tây Vực.
Vũ khúc thứ bảy Hồ ẩm tửu (Koinju) đeo mặt nạ màu đỏ tượng trưng sự say sưa, cái mũi to tướng đặc trưng cho người Hồ hay Tây Vực. Tiếp theo 7 khúc vũ nhạc Lâm Ấp nói trên do Phật Triết làm nhạc sư truyền thụ ở Đại An Tự, 10 năm sau, trong Lễ hội ở Đại Phật điện của Đông Đại Tự, ngài công khai truyền thụ vũ nhạc thứ 8 là Vạn Thu Nhạc, đây là một đại khúc, vũ công gồm 6 hoặc 4. Âm nhạc vốn là bộ môn giáo dưỡng bắt buộc của giới quý tộc và cung đình mà trong đó Vạn Thu Nhạc là vũ nhạc tiêu biểu và là bí khúc được bảo lưu riêng.
Như vậy, suốt mười mấy thế kỉ, nước Nhật tàng chứa một kho báu nghệ thuật vô giá và đa văn hoá, đó là nền vũ nhạc cung đình gọi chung là Nhã nhạc hay Gagaku, ngoài bản địa ra còn bao gồm nhiều nền vũ nhạc quốc tế như Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Mãn Châu, Thái Lan, Ba Tư…. đặc biệt quan trọng là vũ nhạc Chămpa (hay Đông Nam Á) với công trạng của Phật Triết. Qua thời gian với những biến thiên và thăng trầm, Gagaku hiện vẫn tồn tại như một điểm hội tụ và hợp lưu giữa những truyền thống vũ nhạc châu Á cổ điển.
.jpg)
